Met Genesis vertaald, resten nog zo’n 880 hoofdstukken in het Oude Testament. Een grote hoeveelheid werk, die, in het gunstigste geval, zeker 3 jaar in beslag zal nemen. Met alle hype rondom AI, met name de grote taalmodellen zoals ChatGPT, is de vraag dan ook wel eens langsgekomen of AI niet kan helpen in het vertalen. Het is niet mogelijk een AI ook echt zelfstandig het vertaalwerk te laten doen. Ook als je een tekst laat vertalen in een moderne taal als het Nederlands, moet je die tekst nog nakijken, en hier en daar verbeteren. Maar om zo te kunnen vertalen is het taalmodel getraind om miljarden woorden. Van het Hebreeuws hebben we in vergelijking maar een klein corpus, de tekst in de database telt 472.387 woorden. En als we willen dat het model vertaalt volgens de methode van de NCV, hebben we alleen Genesis als voorbeeld.
Maar als ik kijk waar de tijd van vertalen heen gaat, dan zit er ook veel tijd in het goed zetten van de woorden. Voorheen zette mijn computer eerst automatisch de Nederlandse regel van het interlineair, met enkele kleine automatische aanpassingen, neer als tekst om mee te beginnen. Dan was ik enige tijd bezig om de woorden in de goede volgorde te zetten, enkele woorden toe te voegen voor een goed lopende Nederlandse zin, leestekens en hoofdletters op de juiste plek toe te voegen etc. Maar dat is precies waar dit soort taalmodellen goed in zijn: een goede Nederlandse zin formuleren, met de juiste leestekens, hoofdletters en in de goede volgorde. Ik schreef daarom al eerder dat ik wilde onderzoeken in hoeverre ik AI in kon zetten om veel van dit werk voor mij te doen. Dan blijft nog altijd het controleren van de voorzet, het onderzoeken van de grammatica, controleren van de betekenis van woorden in hun context en meer wat ik moet doen, maar eenmaal opgezet scheelt het tijd.
En niet alleen met vertalen kan AI ingezet worden. Ook heb ik het al gebruikt bij het schrijven van commentaar en voetnoten bij Kolossenzen. Om het commentaar te schrijven maak ik altijd ook gebruik van meerdere andere (achtergrond)commentaren. Het werkte verassend goed om deze commentaren aan een model te geven, samen met de NCV vertaling, en te vragen of hij, in de gevraagde stijl, bij de woorden of zinsdelen, gebruikmakend van de gegeven commentaren, iets te schrijven. Want daar zijn dit soort taalmodellen ook goed in: samenvatten, belangrijke elementen verbinden en een nieuwe tekst van maken. Als ik dit controleerde, wat zinnen weghaalde of omschreef die niet helemaal pasten en extra informatie over de vertaling en eigen inzichten toevoegde, kreeg ik een uitstekend uitgebreid commentaar bij elk vers, in een kortere tijd. Ik zal het komende tijd verder onderzoeken, en er in het volgende blad zeker uitgebreid over schrijven, maar AI lijkt zeker het werk te kunnen versnellen en ondersteunen.